“Dil” deyip geçmeyin..

 

“Dil” deyip geçmeyin..

Sadece günümüz görsel ve işitsel medya döneminde değil  antik çağlardan bu yana savaş sadece savaş meydanlarında yaşanmaz; zihinlerde, kelimelerde ve günümüzde de medyada da yaşanır.

Modern çağ öncesi dönemlerde bilge diyebileceğimiz liderler zihinlerde yaşanan savaşların ilk olarak yine zihinlerde galip gelmesi gerektiğini iyi kavramışlardır. Günümüz modern deyimiyle kamuoyunun desteğini almadan bir savaşa girmenin  çok da akıllıca olmayacağını taa o dönemlerde bile kavramışlardır.

Mesela bizim tarihimizde Yavuz Sultan Selim İran(Safevi)  Seferi’ne çıkmaya karar verdiğinde bunu uzun zaman erteleme gereği duymuştu. Zira kamuoyunun temsilcisi konumunda olan Şeyh-ül İslam’dan bu savaşa yönelik olumlu bir fetva çıkmamıştı. Neticede Müslümanın Müslüman’a savaşı olacaktı bu savaş. Ve yapılacak  bu savaşın toplumu huzursuz eden yanı vardı. Yavuz Sultan Selim uzun süre Sevilerin Osmanlı aleyhine gelişimlerini ispatlamak zorunda kalmış ve olumlu fetvayı öyle alabilmişti. Yani bir savaş öncesi zihinleri,kelimeleri,dilleri ikna etmek zorunda kalmıştı.

Yavuz, sefer sırasında da sık sık kendi ülkesine haberler yollamıştı; doğru ya da abartılı.. Hatta bununla da kalmamış, uzun süre karşısına çıkamayan Şah İsmail’i küçük düşürmek için  Tebriz(o günkü İran’ın başkenti)in meydanlarında keskin dilli tellalları görevlendirmişti.

Bir toplumu savaşa hazırlayan da savaş sırasında düşmanı çıldırtan, öfkeyi ve gücü diri tutan da kelimeler olmuştur. Antik çağdan beri önemi değişmemiştir dilin;ittifaklar kurar, ittifakları ayırır,ulusların kaderini belirler.

“Ulusların kaderini belirleme” konusunda en bariz örnek 2. Dünya Savaşı sırasında yaanan Yahudi katliamıdır mesela.. Savaş sırasında Adolf Hitler ve propaganda makinesi, Yahudileri “haşere”, “mikrop” gibi ifadelerle tanımlayarak onları  toplumun gözünde insanlıktan çıkarmayı başarmıştı.

Dilin etkisi ve önemi sadece sıcak savaş ortamlarında değil soğuk savaş ortamlarında da oldukça etkilidir.Özellile soğuk savaş yaşayan toplumlarda yöneticiler kendi yönetimlerini ve halkı kullandıkları veya kullandırdıkları dillerle motive ederler.

Tabi günümüzde dili kullanma görevi daha çok medyaya verilmiştir. Hatta günümüz savaşların büyük kısmı medya odaklı sürmüştür. Medyada yayınlanan her anlatı bir gerçeklik inşa eder. Bu süreçte yazarlar, editörler ve muhabirler olayların anlamını yorumlar ve yönlendirir. Medyada yer alanlar bakış açılarını, kelimelerini ve üsluplarını seçerek izleyiciyi belirli bir duruma yerleştirirler. Bu “yerleştirme”de ideolojik ve duygusal boşluklara nüfuz etmeyi hedeflerler. Öyle bir rapor sunarlar ki izleyicilere, haber seçimine, başlık seçimine ve anlatının  tonuna, dilsel ve ideolojik çerçevelerine çok dikkat ederler.

Bu tür girişimler ulusal kimliğin korunmasına yardımcı olur, düşmanın psikolojik taktiklerine karşı önlem aldırır, gelecek nesillere bilgilenecekleri belgeler sunar, toplumsal ve bireysel ruhu canlı tutar.

Tabi savaşta dil sadece bir iletişim aracı değil; bir silah, bir savunucu, bir belge ve geleceğe dair bir rehberdir.

Her ne kadar savaşın dili, bildiğimiz dilden ayrışıp yerini Dron ve hipersonik füzelerin seslerine bıraksa da, savaşların her zamankinden daha çok medya odaklı hale geldiği günümüz dünyasında, kelimelerin gücü yine de tüm etkisiyle önemini sürdürmektedir.

Dilin bu alanda en etkili biçimde kullananlar da İranlılar olmuştur. Mesela, İran-Irak Savaşı’nda “Şehadet yolu”, “Kerbela’nın devamı” gibi kavramlarla bu savaş bile kutsallaştırılmıştır dil aracılığıyla. Günümüz savaşında da  “Siyonist rejim” “şehadet”, “Direniş ekseni”, “İsrail yok olacak” gibi söylemlerle hem dini meşruiyet hem de duygusal bir doluluk kazandırmaya çalışmışlardır.

Tabi dil sadece motivasyon aracı olarak kullanılmamıştır sadece.

Özellikle emperyalist devletlerin emperyalist politikalarını “dilin  gücüyle” nasıl meşrulaştırdığını biiliyoruz,şahit oluyoruz; mesela “medeniyet”, “özgürlük”, “insan hakları” gibi pozitif çağrışımlı kavramların emperyalist yayılmacılığın meşru sözcükleri olduğunu bildiğimiz gibi. Bunun en net öreğini daha önce yazdığım bir yazıda değindiğim, İngiliz sömürgeciliğini meşrulaştıran Rudyard Kipling’in “Beyaz Adamın Yükü” başlıklı yazısında görebiliyoruz.